وب سايت اروميه

جشن ها و اعياد :

 

عيد نوروز

مراسم عيد نوروزدر اين استان نيزمانند تمام نقاط ايران با خانه تكاني شروع مي شود . سفره هفت سين از جمله مراسم بر پايي عيد نوروز در اين استان است . بعد از تحويل سال كوچك ترها به ديدن بزرگ ترها مي روند و عيد مباركي مي كنند و عيدي مي گيرند .

مردم پس از تحويل سال نخست به گورستان و سپس به ديدن كساني مي روند كه عزيزي را به تازگي از دست داده اند .

چند روز پس از عيد ،خوانچه عيديانه آماده مي شوند . در هر خوانچه پارچه ،كفش ،جوراب و شيريني قرار دارد . اين خوانچه ها براي دختر خانواده كه به تازگي به خانه شوهر رفته و نيز براي عروس خانواده كه هنوزبه خانه شوهرش نرفته ،فرستاده مي شود .

همچنين رسم است كه كودكان صبح روز عيد كيسه كوچكي در دست بگيرند و به عيد ديدني اقوام و آشنايان بروند و صاحبخانه نيز تخم مرغ رنگ كرده ،گردو،شيريني و گاه مقداري پول و جوراب به آن ها بدهد .

 

 

چهارشنبه سوري

چهار آتش افروزي در چهار روز چهارشنبه ،به عدد رمزي ((چهار))اشاره دارد . اولين چهارشنبه ((خبرچي))،دومين چهارشنبه ((كوله يا كوتاه ))،سومين چهارشنبه ((قره))(سياه)و چهارمين چهارشنبه ((آخر چهارشنبه ))ناميده مي شود. در هر يك از اين روزها ،جوانان هر محله آراسته و با لباس نوازاوايل شب به آتش بازي و آتش افروزي مي پردازند و از روي آتش مي پرند و مي خوانند :

آتيل ماتيل چرشنبه /بختيم آچيل چرشنبه

در اين مراسم بعضي ها ترقه مي تركانند و فشفشه دستي و كوزه باروتي روشن مي كنند .

مفصل ترين مراسم متعلق به آخرين چهارشنبه سال است . صبح زود اين روز مردم با كوزه هاي سفالي به لب رودخانه مي روند وآن را از آب پر مي كنند وآن آب را به عنوان مظهر پاكي و روشني به خانه مي برند . همچنين در اين شب دلمه برگ مو و كوفته مي پزند و آن را به همراه آجيل ،شيريني و ميوه بر سر سفره مي گذارند . از اول شب نيز جوانان از پشت بام هاي همسايگان كجاوه مخصوص و يا شال كمري به جلوي پنجره ها آويزان مي كنند و يا با دادن كيسه ها به خانه ها تنقلات خود را دريافت مي دارند وآن را خوش يمن وتبرك مي دانند .

يكي ديگر از مراسم اين روز فرستادن خنچه اي از ميوه و شيريني ،آجيل ،آيينه و ديه براي عروس خانواده است . در اين روز خريدن آيينه به معني روشنايي ،جارو به معني تميزي وپاكي ،كوزه براي پر كردن آب به عنوان روشنايي و كبريت يا شمع به عنوان نور و روشنايي خوش يمن است .

 

 

سيزده بدر

معمولا مراسم ديد و بازديد نوروز تا روز سيزدهم فروردين به طول مي انجامد . در اين روز (سيزده بدر) همه مردم به صحرا مي روند و به جشن و شادي مي پردازند . در روز سيزده بدر مردم سبزه هاي خود را به آب مي اندازند و دختران نيز با آروزي ازدواج سبزه گره مي زنند .

 

 

جشن انگور(شان در .شان حيدر)

اين جشن در اواخر شهريور ماه برگزار مي شود . در اين جشن مرغوب ترين انگورها را از باغات انگور چيده و آن ها را به ميدان و يا مكاني كه اهالي روستا جمع مي شوند ،مي آورند و از بين آن ها بهترين و مرغوب ترين سبدهاي انگور را انتخاب مي كنند . اين جشن با پوشيدن لباس هاي نو و محلي و نيز خواندن آواز و طي مراسم شاد و به ياد ماندني برگزار مي شود و نوعي انگيزه و رقابت سالم را در بين باغداران انگور به وجود مي آورند .

 

جشن سمنوپزي

اين جشن با حضور جمعي از همسايگان و فاميل ها و به منظور تجديد ديدار و ايجاد صميميت و زدودن كينه و كدورت بر پا مي شود و با شادي خاصي توام است . در اين مراسم كه در بيشتر مناطق آذربايجان در ماه هاي ارديبهشت و خرداد برگزار مي شود . زنان ساعت هاي طولاني به پختن سمنو مي پردازند .

 

جشن خديرنبي

در اغلب شهرها و روستاها ي آذربايجان جشن خاصي به نام خديرنبي برگزار مي شود . زمان برگزاري اين جشن بين دو چله زمستان و پيام آن ((اميد به آينده بهتر))است .

كساني كه آرزويي دارند دور يكديگر جمع مي شوند و از گندم ،ذرت ،تخم هندوانه ،تخم خربزه ،تخم آفتاب گردان ،شاهدانه ،جو،كنجدو سنجد آرد تهيه نموده و آن را باشيره انگور و يا شكر مخلوط مي نمايند و آن را به صورت گلوله هاي كوچك در مي آورند و مي خورند و شاديمي كنند . مقداري از آن را نيز بين همسايه ها و اقوام نزديك تقسيم مي نمايند.

 

 

 

مراسم باران خواهي

ازديگراعتقادات مرسوم در بين مردم آذربايجان غربي مراسم باران خواهي و يا مراسم ((چمچه گلين)) است . اين مراسم به هنگام خشك سالي اجرا مي شود . دراين مراسم ملاقه بزرگي را كه به زبان محلي به آن ((چمچه))مي گويند ،با پارچه هاي رنگي تزيين مي كنند و به در خانه مردم محله و يا روستا مي روند ،در خانه را مي زنند و اين گونه مي خوانند:

چمچه گلين چوم اوسته / الله دان ياغيش اوسته

الله بيز ياغيش ور / ديم لرميز گورودوه

معني:

اي چمچه عروس بالا برو / از خدا باران بخواه

خدايا به ما باران عطا كن / كشت ديم ما خشك شده

صاحبخانه در را باز مي كن و روي ملاقه آب،نمك يا نان مي ريزد تا بركت خدا نازل شود .

 

اعياد مذهبي :

مردم آذربايجان غربي نيز مانند ساير ساكنين كشورمان ،مراسم مشابهي را به مناسبت هاي مختلف چون جشن ميلاد حضرت محمد(ص)،جشن ميلاد حضرت فاطمه (ص)،جشن ميلاد حضرت اميرالمومنين(ع)،سفره نذري،جشن ميلاد امام زمان (عج) ،عيدهاي فطر ،قربان ،غديرخم و ... برگزار مي كنند .

 

عيد غديرخم

مردم استان آذربايجان غربي نيزاين عيد را با نشاط خاصي برگزار مي كنند . در اين روز به ديدن سادات مي روند و از آن ها سكه هديه مي گيرند كه به آن ((ته كيسه)) مي گويند و معتقدند((ته كيسه))باعث ازياد مال و افزايش نعمت آنان تا سال آينده مي شود .

 

عيد فطر

مردم در اين روز نماز عيد فطر مي خوانند و پس از آن به ديد و بازديد يكديگر مي پردازند و شيريني و ميوه صرف مي كنند .

 

عيد قربان

عيد قربان در بين مردم آذربايجان غربي و ايلات و عشاير آن جايگاه ويژه اي دارد . در اين روز هر كس به فراخور حال خود گوسفند يا بره اي قرباني مي كند . كساني كه نذر دارند ،انگشت به خون مي زنند و به پيشاني خود مي مالند . در اين روز خانواده داماد گوسفندي را تزيين مي كنند و براي قرباني به خانواده عروس هديه مي نمايند .

 

 

آيين سوگواري :

عزاداري ماه محرم

در بيشتر مساجد اين استان از روز اول ماه محرم تا روز اربعين مراسم عزاداري برگزار مي شود و هر كس در حد توان خود در پرداخت هزينه هاي اين مراسم شركت مي كند .

در روزهاي عاشورا و تاسوعا دسته هاي سينه زني و زنجير زني و نوحه خواني در مساجد ،تكايا و خيابان ها به راه مي افتند . آن ها اسب هايي را به نشانه اسب امام حسين (ع) تزيين كرده نموده و به همراه علم در دسته هاي خود به راه مي اندازند .

اداي نذر،سياه پوشيدن در طول ماه محرم ،باز سازي خيمه هاي سوخته حضرت امام حسين (ع) در كربلا ،بازسازي گهواره حضرت علي اصغر و عزاداري با پاي برهنه و انجام مراسم روزسوم و چهلم (اربعين حسيني)،همه و همه گوشه هايي از ارادت مردم آذربايجان غربي به خاندان عصمت و طهارت و آقا حصرت امام حسين (ع) است .

 

مرگ و عزا

مراسم سوگواري پس از فوت شخص ،به هنگام تشييع و تدفين صورت مي گيرد . مراثي كه در اين مراسم خوانده مي شود ((آغي ))نام دارد . ((آغي چه )) يا مرثيه خوان ،نخست از كارهاي مثبت متوفي مي گويد و او را تعريف و توصيف مي كند . سپس وارد آهنگ حزن انگيز مي شود و براي او ((آغي)) مي خواند. ((آغي )) ها در ادبيات شفاهي مردم آذربايجان از نظر تعدا زياد و از نظر مفهوم و معني رنگارنگ و متنوع است .

متوفي را بر اساس اصول شرعي به خاك مي سپارند . صاحب عزا ناهار و شام فراهم مي كند و تا يك هفته اين مراسم ادامه مي يابد . پس از روز چهلم ،نزديكان متوفي قوچ يا گوسفندي به خانه صاحب عزا مي آورند وبدين ترتيب به وي سر سلامتي مي دهند .

مردان عزادار تا دو هفته ريش خود را نمي تراشند و زنان نيز تا شش ماه از پوشيدن لباس نو خوداري مي كنند . براي تراشيدن ريش و از عزا در آوردن خانواده متوفي معمولا از طرف اقوام نزديك و زيش سفيدان طايفه اقداماتي صورت مي گيرد .

در اروميه مجلس ختم و شام غريبان ،در روزهاي سوم ،هفتمو چهلم خلاصه مي شود . اولين عيد بعد از فوت متوفي ،(قره بايرام) يا عيد سياه ناميده مي شود و در اولين روز نوروز(عيد سال)به ديدار صاحب عزا مي روند.

 

مراسم ازدواج

 

 

خواستگاري :

: پس از آن كه مردي تصميم به ازدواج گرفت ،ابتدا زنان خانواده او به خواستگاري دختر مورد نظر مي روند . اگر خانواده دختر روي موافق نشان دادند ،چند روز بعد مردان خانواده پسر براي تعيين مهريه و مذاكرات ديگر به منزل پدر دختر مي روند . همين كه بين دو طرف موافقت حاصل شد ،يك تا چهار كله قند مي آورند و در مجلس مي شكنند .پس از شكستن قند ،حاضران چاي و شيريني مي خورند و مبارك باد مي گويند . بعضي از خانواده ها در همان مجلس انگشتري ((پنج تن)) در انگشت عروسي مي كنند . بدين ترتيب دختر رسما نامزد پسر مي شود . پس ازمراسم نامزدي،يك يا چند خوانچه شيريني و لباس از منزل پسر به دختر فرستاده مي شود و روز شيريني خوران و عقد كنان تعيين مي شود .

 

 

شيريني خوران : در روز شيريني خوران ،خانواده داماد به خانه عروس مي روند و عروس را به نزد مادر داماد مي برند . عروس دست او را مي بوسد و مادر نيز انگشتر مخصوص عروس را به دست او مي كند و لباس و زيورآلات را به او مي دهد . پس از آماده شدن جهيزيه و تعيين روز عروسي خانواده عروس و داماد وسايل لازم را تهيه مي كنند .

 

 

حنابندان : مراسم حنابندان در شب قبل از عروسي برگزار مي شود . مردان خانواده و دوستان در خانه داماد به صرف شام دعوت مي شوند . پس از صرف شام ،خوانچه هاي حنا را از منزل عروس به آن جا مي برند . در يكي از خوانچه ها آيينه و شمعدان ،در يكي لباس ،در ديگري اسباب حمام و حناي خيس كرده براي داماد و در يكي هم خلعت براي ساقدوش و سلدوش مي گذارند .

تعداد خوانچه ها نبايد زوج باشد ،زيرا بدبختي مي آورد . پس از صرف شام و شيريني ،زمان تعيين ساقدوش سلدوش فرا مي رسد . ساقدوش تمام خرج حمام داماد و سلدوش هزينه شيريني و شربت او را به عهده مي گيرد .

در اين مراسم جملات و اشعاري درباره پدر ، داماد ، اقوام و آشنايان داما د و بالاخره ئتمام حاضران گفته و خوانده مي شود و تا صبح به رقص و پايكوبي مي پردازند . پس از اذان صبح داماد به اتفاق ساقدوش و سلدوش و عده اي از حاضران به حمام مي روند . پس از استحمام داماد لباس هايي را كه از منزل عروس فرستاده اند ،مي پوشد. خانواده داماد نيز لباس ،زيور آلات كفش ،جوراب و ...را كه براي عروس خريده اند ،با شيريني به منزل عروس مي فرستند .

همچنين رسم است علاوه بر لباس عروس ،اسباب حمام و خلعتي براي دلاك و مشاطه نيز در خوانچه ها بگذارند . فرستادن خلعت براي مادر،پدر و خواهر و برادرعروس نيز الزامي است . محتويات خوانچه ها بايد به نظر تمام ميهمانان برسد .

زور بعد از حنابندان ،چند نفر از زنان جوان فاميل به منزل عروس مي روند و او و همراهانش را به حمامي كه قبلا قرق كرده اند ،مي برند . پس از استحمام ،در سربينه حمام هر يك از افراد خانواده داماد يك شمع روشن به دست مي گيرند و همگي مشغول رقص چوبي شره مي شوند و با آهنگ موزوني مي خوانند :

 

 

آي آلماقا گلميشيك ،شال آلماقا گلميشيك ،قره گوز بيك اوغلانا ،يار آلماقا گلميشيك

 

 

يعني : براي گرفتن ماه آمديم ،براي گرفتن شال آمديم ،براي پسر سياه چشم بيك ،آمده ايم يار بگيريم .

جشن عروسي : صبح روز عروسي ،چند نفر از مردان محترم خانواده داماد براي امضاي صورت جهزيه عروس مي آيند . در روز عروسي رقص و پايكوبي مي كنند و به صرف شربت و شيريني و گاه ناهار مي پردازند . در اين روز عروس را آرايش كرده و به مجلس مي آورند وبه رقص و پايكوبي مي پردازند . كساني كه تا اين روز به عروس شاباش نداده باشند ،بايد شاباش بدهند . بعد پسر كوچكي از خانواده داماد ،كمربندي به كمر عروس مي بندد و مي خواند:

گلين گلين ،قيز گلين ،اينجه لرين دوز گلين ،يددي اوغلان ايستيرم ،سوان بشي يون قيزگلين

معني : عروس عروس ،دختر عروس ،صدف هايت را بند كن عروس ،هفت پسر مي خواهم ،ته طغاري دختر عروس

سپس يك كلاه مردانه سر عروس مي گذارند تا اولين فرزندش پسر شود . آن گاه عروس با پدر ،برادر و يا يكي از نزديكانش به خانه اماد مي روند . داماد به استقبال آن ها مي آيد و همين كه عروس به حياط منزل مي رسد ،پول و نقل بر سر او مي ريزند و سپس عروس و داماد به منزل خود مي روند .