چرشنبه آخشامي ؛ دب لر ؛ آذربايجان ؛ اورمو 

 

   اسكي چاغ لاردان بري ، يئني ايلين قارشيلاماق تورن و شانليك لري آذربايجان دا اوزل دب و ياراشيق لارنان گئچيرلنير. بايرام آيين دا دورد چرشنبه ميز وار ،ايلك چرشنبه «قره چرشنبه» يا «يالانچي چرشنبه» آدلانيب، بو چرشنبه گونون هَ «چيلله قووان» دا آد وئريب لر.ايكينجي چرشنبه «كول چرشنبه» سي ، اوچونجي چرشنبه «موشتولوق چرشنبه» سي و دوردونجي  ايلين« سون چرشنبه» سي يا «آخر چرشنبه» آدلانيب.سون چرشنبه نين آخشامي «چرشنبه آخشامي » آذربايجان خالقي نين يانيندا اوزل بير يئري وار ، بو گونون گوزل دب لري اولوب كه بو قيسسا يازي دا اون لاردان سوز آپاراجاييق.

      بئله دييه بيلريق كه «چرشنبه آخشامي» نين مراسيمي گون اورتا دان سونرا باشلانير و عائله بيرليق دهَ «چرشنبه بازارليقي»نا چيخارلار و يئني پالتار، باشماخ آلينار اما چرشنبه آخشامي نين اوزل بازارليقي «آينا» ، «داراق» و چرشنبه آخشامي نين يئميشانلاري اولار.

  اورمو دا بير اوزل بازارليق دا وار اودا«ساخسي»دير،اورمو دا اوستي اورتولي بازار ، امام خياباني،بازار باش،خيام خياباني و بو گئچن ايللردهَ سومون آباد «چرشنبه آخشامي»نين بازارليق يئرلري اولوب دير.بو گون دهَ اوشاق لارا باغلي بير تانينميش سوز وار كه بازار دا سس لنير «چرشنبه اوشاقي،بئشي بير شاهي».

  «چرشنبه آخشامي»نين بير باشقا دبي پاي آپارماق دير كه اوغلان ائويندن قيز ائوينه آپاريلار و بو پاي لار گوزل بوغچالارين ايچينه بوكوليب و بير شانليكله قيز ايويه گوتيرلنير.قيز توي ائلديقدن سونرا قيزين آتاسي چرشنبه آخشامي پاي گوندرر.اورمو دا بو پايي «چرشنبه ليق » آدلانديراللار.

  گون باتاندان سونرا هر عائله ائوينين قاباغي نا ييغناشيب و اود آچارلار و اودون اوستون دن آتلانارلار اوزلليكله قيزلار آتلاناندا ديير لر:

آتیل –باتیل چرشنبه

بختیم آچیل چرشنبه

***

آغیرلیغیم-اوغورلوغوم اودلارا

منیم له هوپولمایان یادلارا

آغیرلیغیم اود اولسون

اوددا یانان یاداولسون

اود اوستنَ آتلاناق

هرجفایا قاتلاناق

آغیرلیغیم-اوغورلوغوم اودلارا

منیم له هوپولمایان یادلارا

***

آتیل –توتول چرشنبه

چیللم توکول چرشنبه

بختیم آچیل چرشنبه

  اورمو دا اود يانديرماقين بير داها رسمي وار اگر قاپي قونشي دا او ايلدهَ دونيادان كوچ ميش اولسا قونشي لار او عائله نين قاپي سينين قاباغي نا ييغناشيب و اون لار اود آچارلار.

  آذربايجان دا «چرشنبه آخشامي» نين لاب گوركملي دب لريننن «شال ساللاماق»دير كه هر كس اوز ياخين قوهوم يا قاپي قونشي سي نا گئديب و بير شال باجادان ساللار، ائو صاحابي دا شالا جوراب ،بويالي يومورتا،يئميشان باغلار اما بو دبين شانليكه اورادادير كه ائو صاحابي شال ساللاياني تانيمي يا.بو دب اورمو دا« بئلي بئلي» آدلانار.

بايرامي دي گئجه قوشي اوخوردي
آداخلي قيز بيك جورابين توخوردي
هر كس شالين بيرباجادان سوخوردي
آي نه گوزل قايدادي شال ساللاماق
بيك شالينا بايرامليقين باغلاماق
شال ايسته‌ديم منده ائوده آغلاديم
بيرشال آليب تئز بئليمه باغلاديم
غلام گيله قاشديم شالي ساللاديم
فاطما خالا منه جوراب باغلادي
خان ننه‌مي يادا ساليب آغلادي

  آذربايجانين كندلريندهَ «چرشنبه آخشامي» ياشلي و بويوك لرين ائوينين دامينا چيخيب و بير نئچه بارداق سو كه آيدين ليق اومودو دير توكللر و ائوين بويوكي گئله جك ايله خير دعا ائلر، بو دب چوخ آذربايجانين اوست شهرلرينده وار.

  «فال دورماق» بو گونون بير باشقا دبي دير كه هر كس عائله و يا قونشي دا بويوك لرين قاپي سي نا گئديب و اونلارين سوزلريندهَ اوز ايستكلرينه آختارارلار، بو دب چوخلي قيزلار آراسيندا كه هئله گلين اولماييبلار يا ائولي خانيم لار كه اوشاق لاري اولماز و سونسيز اولارلار يايقين اولار. اورمو،خوي ،ماكو تكاب(تيكان تپه)و مغان شهرلريندهَ ياشلي و بويوك لردن سونرا آشيق لارين قاپي سي نا «فال دورماق»اْ گئدرلر.اورمو دا «چرشنبه آخشامي» اوشاقلار چاتداما آتيب و آتا بابا سوزلري يا ساياچي سوزلري دييرلر.

ناداراها،نادارا

سوگئلدی قندهارا

شاهیم شیروان ایچینده

اوینار میدان ایچینده

قیلینجی قان ایچینده

میدانین آغاجلاری

بارگئتیرمز باشلاری

آغا دایینین قاشلاری

هئی دویوشر قوشلاری(قوچلاری)

****

هَپسَنه آي هَپسَنه
هپسنه بير قوشويدي
باغچايا قون موشويدي
بَي او‏‏‎‎‏ُغلي گؤرموشويدي      اُخونان وورموشويدي
مُن اُخونان بيزارام       كتان كوينك يازارام
كتان كوينك ميلي ميلي
گَل اُخو بيزيم ديلي
بيزيم ديل اورمو ديلي
اورمودان گئلَن آتلار
آغزين دا يييَن چات لار
تات مَنه داري وِردي
داري ني سپديم قوشا     قوش مَنَ قانات وِردي
قاناتلانديم اوشماغا        حق قاپي سين آشماغا
حق قاپي سي كليدلي
كليد دَوَ بوينوندا
دَوَ شيروان يولوندا 
شيروان يولي سَربه سَر
ايچينده ميمون گَزَر
ميمونون بالا لاري
مني گوردي آغلادي
اَت گيمَه قيغلادي
اَت گيم دَليك دَليك
قورباغا بولوح بولوح
قور باغاني حاخلاديم
حسن بَيَ ساخلاديم

حسن بيين نَيه وار

گوي مينجيقلي آتي وار
اَللي باتمان گوتي وار

  چرشنبه گونون سحريندهَ گون چيخمادان اورمو دا سو گئتيرمق دبي وار ، اورمولي لار شهرين ائشيينه گئديب و ساخسي دا سو گئتيرللر ،بند يولي نا گئدن شهر چايي ندان ، نازلو يولي نا گئدن نازلو چايي ندان ، خان درهَ سي نهَ گئدن باراندوز چايي ندان آتلانيب و سو گئتيرللر. بو سو كه آيدين ليق و سلامت ليق اومودو دير ايچيلر.

 ماكو شهريندهَ ايلين سون چرشنبه سيننن سونرا بير دهَ ايلين سون جمعا آخشامي كه عرفه گون هِ آدلانير توتارلانار. بو گون دهَ هر عائله دونيادان كوچنلرين مزاري نا گئديب اون لاري يادا ساليب و بير فاتحه اوخويارلار.

  سون چرشنبه نین دبلری خالق آراسيندا اوقدر چئشیتلی و اوقدر سایسیزدیر کی بوگونون اوزون بیر اولوس بایرامی و ائل بایرامی آدلاندیرماق اولار.بودبلردن بیر نئچه سی بئله دیر:

آخیر چرشنبه اوشاق بئشیگی دوزلدرلر

آخیر چرشنبه گون چیخمادان سواوستوندن آتلانارلار

آخیر چرشنبه کل و قوچ بوینوزنا قیرمیزی پارچا باغلارلار

آخیر چرشنبه حاماما گئدیب چیمک یاخشی اولار

آخیر چرشنبه ائودن پول ،الک،دوز،اون،بیتگی،اود،اودون وئرمزلر

آخیر چرشنبه یاندیرلمیش شمع یارمچلیق سوندورولمز.بوتون ائولرده ارته دن لامچا و چیراغلار یاندیریلار.

آخیر چرشنبه گونو زاحی اوستونه گئتمزلر

آخیر چرشنبه گئجه سی تئز یاتیلماز.

آخیر چرشنبه ائوده قازان آسارلار.

آخیر چرشنبه تازا اولنلری یادا سالیب اونلاری یادائلرلر.

                                                                                     اورمو وب سايتي 

                                                                                1387  جي گونش ايلي 

                                                                                    بايرام آيي _ اورمو